Featured post
Kwenye sherehe ya siku yake Salim ya kuzaliwa

KISWAHILI KINAHIFADHI UMOJA WA UTU WETU BINADAMU

Na Pete Mhunzi

Mengi yameandikwa juu ya thamani ya Kiswahili katika mawasiliano yanayotokea Tanzania kwanza halafu Afrika Mashariki. Makala hii ina shabaha kueleza umuhimu wa hekima inayounganisha watu wote nayo asili yake ni lugha za Kibantu mbali na historia ya Kiingereza lugha ambayo hutambulisha watu kwa rangi na kuwatengisha. Nilisukumwa kuandika makala hii baada ya kusoma makala tano: Ya kwanza ilkuwa Kasumba ya lugha za kigeni inavyoathiri maandiko ya Kiswahili na Stephen Maina 24/08/2012; ya pili Kudumisha Kiswahili ni kudumisha utamaduni wetu na Maggid Mjengwa 02/09/2012; ya tatu, Fasihi ya Kiswahili ikitumika vyema, kwa wakati, itasaidia kujenga maadili na Gadi Solomon 07/12/2012; ya tano, T.V. Redio zifundishe Kiswahili watangazaji wao na Stephen Maina 23/06/2014; zote hizo zilichapishwa katika gazeti la MWANANCHI. Ya mwisho inapatikana katika kijarida cha PAMBAZUKA, toleo ya tarehe 18, mwezi wa sita, mwaka huu nayo mwandishi wake ni Hanno Brankamp. Rwanda: To what extent did the Hamitic myth prepare the ground for 1994?
Makala hizo nne za kwanza zinadhihirisha uwezo na wajibu wa Kiswahili kujenga maadili. Ile ya mwisho inafungua mlango wa mizizi ya ubaguzi katika lugha za magharibi jinsi lugha hizo haswa Kiingereza na Kifaransa zinazojaribu kutumia sayansi na historia kutetea, zaidi kuhalalisha nadharia zinazobainisha ukamilifu kwa uduni wa binadamu unaotambulika katika rangi za ngozi.
Ni nia yangu kupinga kwa nguvu zangu zote utu wangu mzima, matumizi ya maneno “watu weusi na watu weupe nikisisitiza mawazo yanayoleta dhana ya matumizi hayo hauna msingi katika lugha yoyote ya Abantu, huenda lugha zinginezo za Kiafrika mbali na za Kibantu; dhana hiyo ndiyo ni ya Kiingereza. Asili yake inapatikana katika lugha ya Kireno, “negro”. Matumizi yake katika Kireno yalianzia katika uvamizi wa Afrika na matokeo yake: utumwa wa Waafrika.
Ili kujitenga mbali na wazo la kuwa mimi ninatoa maoni yangu yasiyo na msingi katika hekima au falsafa ya Waingereza hebu niwafungulie kamusi ya Standard English-Swahili Dictionary, Oxford University Press 1939 Mhariri: Frederick Johnson.
Katika hicho, neno “race” linatafsiriwa kwa Kiswahili kubeba maana ya “taifa”. Tanzania ni taifa. Wako Waafrika ambao ni Watanzania, pamoja na Wazungu, Wahindi, Wachina, mtu anayetoka kila pembe ya dunia anaweza kuomba uraia nchini Tanzania, mbali na rangi ya ngozi yake. Sasa kile kinachofuatana nacho kinaitwa Standard Swahili-English Dictionary, Oxford University Press, 1939 Mhariri: F. Johnson. Je, tukitafuta neno “taifa” na tafsiri yake kwa Kiingereza tutasoma “race”? Hapana! Maana hiyo ya ubaguzi haipo!
Sasa ninauliza je, kwa nini wataalamu wa lugha viongozi wa Inter-territorial Language (Swahili) Committee (Kamati ya kimaeneo ya lugha ya Kiswahili) Katibu Mkuu alikuwa Frederick Johnson, wangekubaliana na kupata muafaka juu ya tafsiri hiyo ya neno “taifa”isiyo na msingi katika uundaji wa taifa, iwe tafsiri rasmi! Kabla ya kutoa maoni yangu niongeze kauli hiyo na jambo lenye kudhihirisha nia yao. Nayo ni wanachama wote wa kamati kuanzia mnamo mwaka 1930 hadi 1938 walikuwa Waingereza. Wote! Hapakuwa na Mswahili hata mmoja.
Katika kamati iliyokuwa na jukumu la kusanifisha Kiswahili hapana Mswahili!
Tafadhali msomaji mpendwa wangu, usikosi kuliweka maanani ya kuwa mhariri wa kamusi zote mbili zilizotajwa juu ni katibu mkuu wa kamati ile iliyotajwa juu, naye ni Frederick Johnson.
Maoni yangu, jawabu langu la swali langu ni kusema ya kwamba, katika falsafa ya ukoloni na utumwa, wenjeji, wananchi wa Afrika pamoja na Marekani hawana haki ya umiliki wa ardhi. Kwa hivyo serikali zao hazina maana, muundo wa jamii hauna maana, desturi na mila hazina maana. Lugha za ukoloni zinatumika kuwajumlisha wawe bidhaa wasio na jinsi au haki kujitambulisha ila kwa jina waliopewa na Wakoloni nalo ni watu weusi. Tusije kusahau huko Afrika Kusini enzi za Wabeberu ilikuwa marufuku kijinai, kwa mwananchi, mtu mweusi kujiita Mwafrika.
Kwa hivyo ni ufafanuzi wangu kusema neno taifa lilijiwa katika hali ya unafiki likikusudiwa tafsiri katika lugha ya Kiingereza kuthibitisha ukoloni kutokana na majadiliano ya kamati.
Sasa tunaona mfano halisi ya mizizi ya ubaguzi, asili yake na uduni wake. Katika hekima ya Abantu hakuna dhana ya kuwatambulisha watu kutokana na rangi ya ngozi yao.
Mfano wa pili ni historia ya neno “Wazungu”. Ninavyofahamu mimi ni asili yake ni neno zunguka. Wale Waingereza wa kwanza kuingia Afrika Mashariki wanaitwa “explorers” katika Kiingereza. Wao katika matembezi yao ya ugunduzi walionekana machoni mwa wananchi kana kwamba wanazunguka zunguka bure! Wakaitwa Wazungu kutokana na matembezi ambayo yalileta maswali: “Wanafanya nini? Watoto wao, wake zao, nani anawaangalia?” Rangi ya ngozi zao haikuathiri taswira iliyoleta utungaji wa jina Wazungu. Maana yake inatokea na vitendo na jinsi vitendo vilivyofasiriwa na watu waliowaona wageni hao kwa mara ya kwanza.
Mfano wangu wa tatu ni neno “kabila”. Tafsiri yake kwa Kiingereza ni “tribe”. Nimezoea kulisikia neno hili katika mafundisho ya historia ya wananc hi wa asili wa Marekani ambao kutokana na kosa la Nahodha Christopher Columbus, mtu wa kwanza kutoka Ulaya kufika mabara ya Marekani aliyedhani alifika Uhindi kutokana na rangi ya ngozi zao Wahindi kufanana na ile ya wananchi wa asili wa Marekani.
Kosa lilikuwa kuwaita “Wahindi” na mpaka leo hii bado wanaitwa “Wahindi” isipokuwa nchini Kanada ambako wanaitwa watu wa asili= “indigenous people”. Katika Kiingereza cha Afrika ya Mashariki wanaitwa “Wahindi Wekundu” wasije kuchanganywa na Wahindi wenyewe. Baada ya kuanza kusoma historia na matukio ya hivi karibuni katika Afrika neno hilo liliibuka upya. Nikaanza kuona msingi wa matumizi yake katika Kiingereza ama kuwaeleza wananchi wa Marekani au wananchi wa Afrika, ni kuwatambulisha wananchi wa asili wa mabara hayo mawili kuwa watu duni wasio na haki ya umiliki wa ardhi. Wamezaliwa kusibiri ukoloni na utumwa. Wamezaliwa washenzi wanaotangatanga ovyo ovyo mwenendo wayawaya wakiongozwa na wachawi; mbali na watu wa ufalme za Ulaya. Sisi tulifundishwa historia ya Ulaya kwa kuanzia na ufalme halafu mataifa angalau kulikuwa na makabila Ulaya pamoja na kila sehemu nyingine ya dunia.
Ni muhimu sana kudhihirisha thamani ya Kiswahili na uwezo wake kuunganisha watu badala ya kuwatenganisha kama Kiingereza kinavyowatenda .
Inasikitika kusoma na kusikia viongozi pamoja na wadau Watanzania wakitetea Kiswahili na matumizi yake kwa kusema “wengine hawajui Kiingereza.” Je, wanalenga taifa la aina gani? Wanajiona wenye vipaji gani kwa masilahi ya dunia nzima? Watafundisha nini ? Au watabaki wanafunzi, wapokeaji, walaji ambao hawajui kupika? Wakati wa mlo kwao, kitu gani kimeandaliwa katika sahani isipokuwa mdebwede dabwadabwa? Hakuna hata kionjo cha mahanjumati; ladha hakuna! Lishe hakuna!
Tafadhalini jitazame rohoni, moyoni, akilini ambamo hazina ya utu inasubiri kuibuka na kunufaisha watu wote dunia nzima. Asanteni

Featured post

NDOTO YANGU JUU YA MWALIMU

ef=”http://petemhunzi.files.wordpress.com/2014/06/mg_0012-8×10.jpg”>Profesa Pete M. Mhunzi
Umati wa watu ulikuwa umejaa tele barabarani. Wale wanaoandamana ndio wazee huku watazamaji ni mkusanyiko wazee kwa watoto. Barabara kuu mjini Los Angteles imevutia watu kutoka sehemu zote za mji huu kuja kusherehekea “Siku ya Wazee”.
Nilikuwa ninasimama juu juu kwenye jengo la ngazi nne kuanzia chini na kupanda
juu kila ngazi ni bao refu la kukalia na chini yake bao jingine la kupitia ambako kila mtazamaji amelisimamia apate nafasi kunasa yatokeayo kwenye wazee wanaoandamana chini barabarani.
Wazee wale wamefurahi wakisonga mbele mtindo wa wanajeshi wa jeshi la ngoma,
guu baada ya guu unapiga mdundo wakati miili ikitikisia vipigo vya wapigaji ngoma waliokuwa wanasimama katika milolongo ya pande zote mbili za barabara.
Vigelegele vikasikika. “Heko akina mama!” “Pongezi akina baba!” “Oye mabibi!”
“Oye babu zetu!” Mdundo unaodundadunda ulirusha kila mtu , mzee kwa mtazamaji.
“Du! Haiwezekani! “ Nilitazama kwa mara ya pili pale chini kwenye ngazi ya kwanza. “Macho yangu yananighilibu! Ninaota nini?” Kwa mara nyingine nikalitembeza chini jicho darubini likimlengesha mzee mpole mwembamba tabasamu ya ukarimu inamtambulisha katika sura yake. “Ni yeye!” Nikajisemesha. “Ndiye yeye!”
Mheshimiwa Rais wa Kwanza Mwalimu Julius Kambarage Nyerere! “Yuko hapa! Hapana, ni ndoto! Haiwezekani!” Naye akitazama maandamano pamoja na watu wengine pasi na hulka za maringo wala ujumbe wa walinzi wala wadau amefurahishiana na wote waliopo karibu naye. Nami nikashuka chini fastafasta kwenda kwake wasiwasi ndiyo inanikunja uso. “Shikamoo Mwalimu!” “ Marahaba! Hujambo?” “ Sijambo! Karibu kwetu Los Angeles!” “Asante!”
Mji wa Los Angeles ni mji mkubwa kushinda miji yote Marekani katika eneo. Uko
ndani ya jimbo la Kalifornya ambalo liko kwenye mwambao wa magharibi unaokabili Bahari ya Pasifiki.
Kuna miji miwili mikubwa mingine pamoja na Los Angeles katika jimbo la Kalifornya nayo ni San Francisco na San Diego. Mmoja mwingine mdogo angalau muhimu ni Sacramento ambao ni mji mkuu wa Kalifornya ambapo serikali ya jimbo pamoja na ikulu ya gavana zipo.
Lugha ya asili ya majina hayo yote ni Kihispania si Kiingereza kwa vile Kalifornya lilikuwa jimbo la Meksiko nchi ambayo ilikuwa koloni ya Hispania. Likawa jimbo la Marekani mnamo mwaka wa 1850.
Neno Kalifornya asili yake ya kimsingi ni neno “Khalifa” kutoka Kiarabu lugha ambayo iliathiri Kihispania kwa kiasi kikubwa kutokana na miaka mia tatu ya utawala wa sehemu za kusini za Hispania wa Wamori kutoka Afrika Kaskazini. “Nimeshangaa kukutana na wewe hapa Los Angeles! Imekuwaje kuja kwako isitoshe kuwepo kwenye sherehe za kuwapongeza wazee?”
“Wajua napenda Kalifornya sana kwa sababu hali ya hewa inanikumbusha na ile ya Arusha.
Nimekuja kupumzika tu halafu nikasikia habari za kumbukizi na maandamano nikaona afadhali nije kutazama wazee wa Kimarekani wanapiga guu namna gani!” “Vizuri sana!” Karibu sana!” Tukaendelea kuwatazama waandamaji wakisonga mbele katika mkondo wa udundadunda guu baada ya guu. Wapigaji ngoma nao walisowera wakitia mchakamchaka mwenendo wa waandamaji huku watazamaji wengine nao wakasakatasakata na kuninguaningua wakajizoa huko ngomani.
“Twende tukonge roho!” “Asante.” Tukaenda kwa kibanda panapopikwa chakula cha Kimeksiko. Nikamkaribisha mwalimu kinwaji msingi wake mchele jina lake “horchata”. Halafu nikaagiza taco mbili zenye nyama ya kuku, mbili zenye samaki na mbili zenye nyama choma ya ng’ombe. Aliposikia neno “taco” mwalimu alistuka kidogo nikamwambia “usiwe na wasiwasi! Ni jina la Kihispania mbali na maana yake katika Kiswahili!” Mwalimu akacheka nami nikamfuata katika uchangamfu . Msingi wa taco yenyewe ni aina ya mkate wa Kimeksiko inafanana na chapati isipokuwa ndogo, nyembamba, na rahisi. Unga wake ni wa mahindi, jina lake ni “tortilla”. (Matamshi yake ni “tor-ti-ya”) Nyama, vitunguu, nyanya, jibini na pilipili hoho zinafungwa ndani halafu!
Mwalimu alifurahia chakula kipya kwake. Baada ya shibe tukaanza kutembea tukitazama vitu vilivyopambwa kwenye vibanda rangirangi zinang’aa zikishika macho ya wanaopitapita. Vingine vilikuwa vya Kiafrika hata kanga, bangili za fedha na dhahabu, hereni za kuning’inia pamoja na batik, mikanda na kundavi zilimrudisha Mwalimu mtoni.
“Mwalimu! Shikamoo!! Sauti ilisikika ndani ya kibanda kimoja chenye vitu vya Tanzania. Tukamwona mwanamke mmoja tabasamu ya nuru macho yanashangaa ndani ya sura ya uchangamfu. “Marahaba! Hujambo? Mambo?” “Mambo poa kabisa!” Naye aliitikia akizidi kuamini pamoja na kuduwaa akitoka kibandani kutujia.

“Walahi! Ya Mungu ni mengi! Sijui ninaota au mazingaombwe! Ni kweli! Mwalimu wetu yupo mbele yangu papa hapa Marekani!” “Ndiyo Bi. Mdogo ni mimi! Nimefurahi sana kuonana nawe jina lako nani?” “Jina langu ni Rehema Mwanahuria kutoka Buguruni Darsalama mzaliwa Dodoma “.
“Ala! Mgogo ‘we!” “Hapana mimi ni Mnubii” “Basi haidhuru! Sisi sote Watanzania! Hebu, unauza nini hapa?” Bi. Rehema aligeuka kurudi kwenye kibanda kanzu aliyoivaa rangi ya waridi ikishikamana na mwendo wake wa maringo. Mrefu si mwembamba si mnono mfano wa siha umbo wa kuumbika mlimbwende mwenye kulijaza neno hilo maanani. Tukamfuata hadi meza ya mbele. Kanga za kila rangi zimepambwa juu yake katika safu tatu huku katikati ya safu bangili zimekaa zikimetameta na kumulikia zaidi rangi za khanga zote kuwa pamoja katika taswira ya bustani yenye kila aina ya maua. Mwalimu alipendezwa akatazamatazama hana la kusema. “Subiri kidogo! Nikuletee kitu adimu sana!” Bi. Rehema akaelekea meza ya nyuma chini yake akafungua sanduku kubwa akatoa kinyago. “Sasa!” Alitukabidhi kinyago cha mpigaji ngoma anayepiga ngoma kumi na mbili. Hapana ila Mzee Morisi!
Sura ya mwalimu ukawaka ukamulika nuru iliyomrudisha utotoni ngozi laini haijapaswa kukunjika. Akacheka kicheko sauti yake inatokea moyoni ikisikika kama ndege mitini wanaoimba uhuru wa roho shukran za maisha. Hawana woga, hakuna shida ni maisha ya ahadi. Tukatazamana mimi na Mwalimu tukashukuriana. Nami nikaingia usingizi mnono. Ndoto imesharudi moyoni mwangu hata akili sasa imepata utulivu na kuhifadhiwa hadi niwe macho.
na Pete M. Mhunzi
27 Mwezi wa Nane 2013

OBAMAS: OUR GIRLS WILL GET MINIMUM WAGE JOBS TO LEARN HARD WORK

US PRESIDENT BARACK OBAMA PARDONS TURKEY

Friday, 20 Jun 2014 10:12 AM

By Drew MacKenzie

President Barack Obama and first lady Michelle Obama want their teenage daughters to get minimum wage jobs to build their characters just like they did when they were younger.

In a Parade magazine cover story this week, the Obamas said that Malia, 15, and Sasha, 13, must learn early in life what it feels like to do really hard work with not enough pay.

“We are looking for opportunities for them to feel as if going to work and getting a paycheck is not always fun, not always stimulating, not always fair,” said the president. “But that’s what most folks go through every single day.”

Vote Now: Do You Approve Or Disapprove of President Obama’s Job Performance?

The first lady added, “That’s what life is. I think every kid needs to get a taste of what it’s like to do that real hard work.”

Malia, who will turn 16 on July 4, has reportedly been working as a production assistant on a Steven Spielberg-produced television show this summer, according to Reuters.

The Obamas took part in the interview to promote their Working Families summit in Washington, D.C., on Monday, focusing on the need for affordable childcare, paid family leave, raising the minimum wage, and equal pay for men and women.

They said that before they got their Ivy League law degrees and started earning a good living, they both worked at minimum-wage jobs.

“My last year in high school, I worked at a bindery, side by side with grown-ups who had been there their entire lives,” said Michelle Obama. “Knowing that I, as a 16-year-old, was getting the same income and doing the same work, it gave me respect for those workers.

“But it also gave me an understanding that more is needed for folks to be able to cobble together a decent life on minimum wage.”

The president, who has worked as a painter and once scooped ice cream at Baskin-Robbins, said, “My first four jobs were minimum wage or close to it.”

He was also a waiter in an assisted-living facility. “It was a great job, although the folks there sometimes were cranky because they were on restricted diets. Mr. Smith would want more salt, and you’d say, ‘I’m sorry, Mr. Smith. You’re not allowed.’”

The Obamas revealed in the interview that after graduating from law school, they struggled financially at first while living for a year on the second floor of Michelle’s mother’s house and driving a used $1,000 car.

The president revealed that his motivation for the working family summit was partially based on their experiences of juggling parenting and careers while also facing a mountain of debt.

“Look, we had Malia, and then three years later we have Sasha,” he said. “At that point, our student loans are still more than our mortgage. Michelle’s working full time. I have three jobs. There are stretches where I’ll be away for three days at a time. If the babysitter can’t make it, Michelle’s the one who’s got to scramble and figure it out.”

“But what it made me think about was people who were on the clock,” the president said. “If you’re an hourly worker, and you say, ‘I’ve got to take three days off,’ you may lose your job. At minimum, you’re losing income you can’t afford to lose,” he said.

 

WHEN THE ECONOMY MATTERS MORE THAN THE ENVIRONMENT

Codrin Arsine

Posted by Codrin Arsene on 25 April 2011 in the New York Times

Soda ash (also known as sodium carbonate) is used in the manufacture of glass, as a water softener and as a chemical
There’s an interesting public debate that has been (almost silently) going on in Tanzania over the last four years. Tata Chemicals Ltd, an Indian company, has made a bid to build a soda ash plant near Lake Natron, a project worth 450 million dollars. The company approached the Tanzanian government some four years ago, had its plan approved by the Tanzanian Investment Centre (the one stop agency where foreign investors need to have their business plans approved by the government) and began conducting feasibility studies with respect to the construction site.
For those who don’t know, soda ash is a naturally occurring mineral (of which Tanzania has plenty!) that is nornally used in making chemicals and detergents, and the manufacturing of glass, among other things. If the factory is built and becomes fully operational, then in might be possible for the company to process up to 500,000 tons of soda ash per year. The factory would also hire predominantly local personnel thus reliving the unemployment pressure (about 25% of Tanzanians are currently unemployed).
So isn’t this great?, you might ask. Well, the catch is that this factory is supposed to be built next to Lake Natron, in the northeastern part of Tanzania, in an area used as a breeding ground by the Lesser Flamingo population, an endangered species of flamingos to be found in the Great Lakes Region and in southern Asia. Basically, this particular species of flamingos is the most numerous one of all flamingos, but its numbers have decreased over the last decades because of human activities which led to a sharp decline in number of breeding sites in Africa. So Lake Natron serves as the last major breeding site for the Lesser Flamingos in Africa, though there have been reports of other isolated instances, in Kenya and Tanzania, where flamingos mated.

Lesser flamingos are an endangered bird species that will be further threathed by the opening of the soda ash factory in Tanzania
So the obvious question, if you’re a Tanzanian politician, if you’re in President Kikwete’s shoes, is: what do you do? And the answer, sadly, is equally obvious – you go for it. Tanzania is in dire need of foreign investment (or any investment as a matter of fact) and it needs to clinge to any opportunities that might come from potential investors. After all, for a poor country like Tanzania, the number one priority is the people, not the birds and their habitats, so the equation is simple – any business opportunity which helps alleviate poverty is welcomed. Now, at a formal level, the President announced that precautions will be taken so that the population of flamingos won’t be disturbed, but one can suspect otherwise.
The challenge for a country like Tanzania boils down to a simple decision that involves assessing the opportunities versus the costs that might come back to haunt the administration in the long term. When poverty is as rampant and devastating as it is in Tanzania, when there is constant and urgent need for new jobs, and when the government is under pressure to encourage the economic activities of the private sector, there seems no other way but to accept that the environment will take the hit.
With business opportunities like these, there is also an underlining power struggle which often passes unnoticed. Foreign investors know very well the situation in the country they’re planning on investing – they probably did their work ahead of time, hired consultants and legal experts. So when a company like the Indian one makes an offer to build a 450 million dollar plant, its CEO knows for a fact that Tanzania cannot turn down the offer. At the very least, because the same firm can simply move across the border and take its capital and resources to Kenya, which is another country in the region that has vast mineral supplies of soda ash.
And here you go folks: African leaders make difficult calls in a bet to ensure the well-being of their citizens and their economies. It’s just a shame that the environment has to take the hit. That’s all…
Be Sociable, Share!

 

 

 

WARSHA YA KUWAJENGEA UWEZO WANAHABARI KUHUSU UANDISHI WA HABARI ZA KITAKWIMU

Sunday Shomari

by Sunday Shomari
Dotto Mwaibale, Morogoro
WAANDISHI wa Habari nchini wametakiwa kutumia taaluma yao kwa ajili ya kuhamasisha Umma kuhusu umuhimu wa Takwimu.
Wito huo umetolewa na Mkurugenzi wa Takwimu za Kiuchumi Morice Oyuke kwa niaba ya Mkurugenzi Mkuu wa Ofisi ya Taifa ya Takwimu Dkt. Albina Chuwa.mjini Morogoro leo asubuhi wakati akifungua Warsha ya siku moja ya kuwajengea uwezo wanahabari kuhusu namna bora ya kuandika habari za kitakwimu.
“Ninyi wanahabari ni muhimu katika masuala ya takwimu hivyo ni vizuri mjifunze jinsi takwimu zinavyoisaidia serikali, wadau wa maendeleo na wadau wa takwimu katika kupanga Sera na kufanya tathmini ya utekelezaji wa mipango mbalimbali ya kitaifa na kimataifa kama vile Dira ya Taifa ya Maendeleo ya mwaka 2025 Tanzania Bara na mwaka 2020 Tanzania Zanzibar” alisema Oyuke.
Oyuke alitaja mambo mengine wanayopaswa kujifunza ni Mkakati wa Kukuza Uchumi na Kupunguza Umaskini Tanzania Bara (Mkukuta) Mkakati wa Kukuza Uchumi na Kupunguza Umaskini Zanzibar (Mkuza) na Mpango wa Taifa wa Maendeleo wa Miaka Mitano 2010/11 mpaka 2015/16 na Malengo ya Melenia (MDGs)
Alisema eneo jingine watakalofundishwa ni kuhusu Pato la Taifa na jinsi linavyokokotolewa na bei za ajira, takwimu za jamii na umuhimu wake.
Dk.Chuwa alisema vyombo vya habari vinajukumu la kutoa taarifa sahihi zilizo rasmi ambazo zinazalishwa na tafiti mbalimbali nchini ili ziwafikie wadau wote nchini bila ya kupoteza maana.
sunday Shomari | JTarehe 22, Mwezi wa Sita 2014

| URL:http://wp.me/pYraF-dcS
Comment
See all comments
Unsubscribe to no longer receive posts from Sundayshomari’s Blog.
Change your email settings at Manage Subscriptions.
Trouble clicking? Copy and paste this URL into your browser:

http://sundayshomari.com/2014/06/22/warsha-ya-kuwajengea-uwezo-wanahabari-kuhusu-uandishi-wa-habari-za-kitakwimu-yafanyika-mkoani-morogoro/

 

WAMPIGISHA KWATO WAZIRI WA AFYA

Dk. Seif Rashid, Waziri wa Afya

Waziri wa Afya, Dk Seif Rashid.PICHA|MAKTABA

Na Fidelis Butahe na Sharon Sauwa, Mwananchi

MWANANCHI, Tarehe 5, Mwezi wa Sita 2014
KWA UFUPI
“Kwa nini Bunge lilipitisha Sh753 bilioni wakati likijua wazi kuwa haziwezi kupatikana, Watanzania watapataje huduma za afya?”.

Dodoma.Wabunge wanawake bila kujali itikadi za vyama juzi usiku waliungana kuibana Serikali wakishinikiza iongeze fedha za Bajeti ya Wizara ya Afya na Ustawi wa Jamii ya mwaka 2014/15 ili kukabiliana na vifo vya kina mama na watoto.
Kibano hicho kilianza mapema asubuhi lakini moto zaidi uliwaka jioni wakati Bunge lilipokaa kama kamati kupitisha bajeti hiyo iliyotengewa Sh622 bilioni, ikiwa ni pungufu ya Sh131 bilioni ya bajeti ya wizara hiyo mwaka 2013/14 ambayo ilitengewa Sh753 bilioni. Wabunge wanawake 10 na wanaume wawili walichangia ikiwamo kutoa shilingi.
Kambi ya Upinzani ilianza kuibana Serikali ikisema imeweka rehani wananchi wake kutokana na kitendo chake cha kuchangia kiasi kidogo cha fedha za maendeleo za wizara hiyo.
Akiwasilisha taarifa ya kambi, Waziri Kivuli wa Afya, Dk Anthony Mbassa alisema Bajeti ya Sh622 bilioni na fedha za maendeleo ni Sh305 bilioni ambazo kati ya hizo, Serikali itatoa Sh54 bilioni tu, wakati washirika wa maendeleo watatoa Sh251 bilioni.
“Hii inaonyesha wazi kuwa Serikali imeendelea kuweka rehani wananchi wake kutokana na bajeti kuendelea kuwa tegemezi kwa wahisani,” alisema.

Kibano cha wanawake
Licha ya Mwanasheria Mkuu wa Serikali, Jaji Frederick Werema, Waziri wa Nchi Ofisi ya Waziri Mkuu (Sera na Uratibu wa Bunge), William Lukuvi, Waziri wa Afya, Dk Seif Rashid na Naibu Mawaziri wa Fedha, Mwigulu Nchemba na Adam Malima kutoa ufafanuzi, walishindwa kuwashawishi wabunge hao waliokuwa wakililia nyongeza ya bajeti.
Hoja hiyo, iliibuliwa na Mbunge wa Viti Maalumu (Chadema), Cecilia Paresso baada ya kuondoa shilingi akiitaka Serikali itoe majibu ya sababu za kutoa Sh387 bilioni pekee kati ya Sh753 bilioni za bajeti ya mwaka 2013/14, jambo ambalo limekwamisha utendaji kazi wa wizara hiyo, ikiwa ni pamoja ya kushindwa kutekeleza Azimio la Abuja kuwa kila nchi itenge asilimia 15 ya bajeti kuu kwa ajili ya Wizara ya Afya ili kunusuru vifo vya kina mama na watoto.
Baada ya kauli hiyo wabunge kadhaa walisimama na kuunga mkono hoja hiyo licha ya Mwigulu kulieleza Bunge kuwa Serikali imepanga kuongeza kiasi cha fedha kilichobaki kabla ya Juni 31, mwaka huu.
Hoja hiyo ilifafanuliwa na Malima ambaye alisema Serikali imetoa Sh12 bilioni na kwamba tayari fedha hizo zimeshaingizwa katika akaunti ya Wizara ya Fedha kwa ajili ya kulipia deni la Bohari Kuu ya Dawa (MSD), ambalo ni Sh89 bilioni na deni la matibabu nje ya nchi ambalo ni Sh21 bilioni.
“Kwa nini Bunge lilipitisha Sh753 bilioni wakati likijua wazi kuwa haziwezi kupatikana, Watanzania watapataje huduma za afya?” alihoji Paresso.
Jaji Werema alijibu akisema Azimio la Abuja ni la hiari na hata kama nchi husika ikishindwa kulitekeleza haitapata adhabu yoyote, huku akisisitiza kuwa Serikali haikupata fedha za kufikia malengo ya azimio hilo na kuahidi kuwa kiwango cha fedha kilichobaki kitaongezwa kabla ya mwisho wa mwezi huu.
“Serikali isiende nje ya mstari, hoja ya Paresso ni ya msingi, wizara inatakiwa kutoa majibu ya kueleweka kutokana na kuongezeka kwa vifo vya kina mama, Serikali ina vipaumbele vipi,” alihoji Mbunge wa Viti Maalumu (CCM), Maria Hewa na kuongeza:
“Eti mnasema mtapata fedha wakati zimebaki wiki mbili kabla ya kumalizika kwa mwaka huu wa fedha, mtazitoa wapi? Wenzangu wote tukubaliane katika hoja hii bila kujali tofauti, kina mama wanavuja damu.”
Mbunge wa Viti Maalumu (Chadema), Pauline Gekul aliunga mkono hoja hiyo na kusema: “Fedha za MSD za kununulia dawa mwaka huu ni Sh45.8 bilioni wakati bohari hiyo inahitaji Sh250 bilioni… Fedha za vifaatiba zimepungua kwa kiasi cha Sh2.6 bilioni mwaka jana na mwaka huu ni Sh2.2 bilioni…”
Mbunge wa Viti Maalumu (Chadema), Esther Matiko alisema: “Jaji Werema anasema kuwa watazilipa, hilo haliwezekani. Ripoti ya CAG imeeleza kuwa Serikali inalipa mishahara hewa Sh1 trilioni, hizo fedha si zingeweza kusaidia bajeti hii. Huko vijijini hali ni mbaya tusaidieni kina mama tunakufa.”
Mbunge wa Viti Maalumu (CCM), Mary Mwanjelwa alisema: “Hatuwezi kuwa na sauti ya kuongea kama hatuna afya. MSD hakuna dawa sababu wanaidai Serikali, wanawake jamani tuungane humu ndani sisi ndiyo tuna uchungu wa kuzaa watoto. Jaji Werema ni shemeji yangu lakini sikubaliani naye.”
Mbunge wa Viti Maalumu (CCM), Zaynabu Vullu akaongeza: “Hatuko tayari kuona wanawake wakifa wakati Rais Jakaya Kikwete ametoa tamko kwamba vifo vya kina mama na watoto wakati wa uzazi vinapungua. Azimio la Abuja hatujalitekeleza, leo mnasema azimio hilo la hiari ili iweje?”
Mbunge wa Same Mashariki (CCM), Anne Kilango Malecela alieleza kusikitishwa na kitendo cha kuendelea kupungua kwa bajeti ya maendeleo ya wizara hiyo na Mbunge wa Viti Maalumu (CCM), Margaret Sitta ambaye pia ni Mwenyekiti wa Kamati ya Huduma za Jamii alisema: “Kamati haikuridhika na fedha zilizotengwa na tulipendekeza Sh100 bilioni ziongezwe kununua dawa na vifaatiba.”
Baada ya kauli hiyo, Mwenyekiti wa Bunge, Mussa Azzan Zungu alimtaka Lukuvi kutoa maelezo ya kina baada ya wabunge hao kuchachamaa.
Lukuvi alisema Kamati ya Huduma za Jamii imeshaijadili bajeti ya wizara hiyo na kutoa ushauri na kwamba Waziri wa Fedha ameshaieleza kamati hiyo jinsi ilivyoongeza fedha.
Wakati Lukuvi akitoa maelezo hayo wabunge walikuwa wakiguna na kuonyesha kutokukubaliana naye na hivyo kumlazimu Zungu kuingilia kati kuwatuliza.
Paresso alipingana na maelezo ya Lukuvi na kuendelea kushikilia shilingi, akisisitiza kuwa hoja yake haikulenga bajeti ya mwaka 2014/15, bali ya mwaka 2013/14.
“Hoja yangu ni lini Serikali itakamilisha fedha za Wizara ya Afya kwa mwaka huu wa fedha unaoisha Juni 30? Kwa sababu mpaka Mei mwaka huu imepelekwa Sh387 bilioni kati ya Sh753 bilioni.

Akifafanua suala hilo, Dk Rashid alisema kati ya Sh753 bilioni za bajeti hiyo, Sh471.2 bilioni zilikuwa fedha za maendeleo ambazo wahisani waliahidi kuchangia Sh435 bilioni na Serikali Sh36 bilioni na kwamba fedha za wahisani Serikali haina madaraka nazo.
Nyongeza na Julius Mathias

 

TV, REDIO ZIFUNDISHE KISWAHILI WATANGAZAJI WAO

Stephen Maina

Na Stephen Maina

MWANANCHI Tarehe 22, Mwezi wa Sita 2014
KWA UFUPI
Mifano hii michache inaonyesha jinsi tunavyoidhalilisha lugha yetu. Pamoja na hayo liko kundi jingine ambalo lina sauti kubwa katika jamii.

Nimewahi kuandika kuwa kuchanganya Kiswahili na Kiingereza katika kuandika habari makala au katika mazungumzo rasmi ni kukidhalilisha Kiswahili.
Waandishi na wazungumzaji wa aina hii hawako makini na hawajali kuzingatia ufasaha wa Kiswahili.
Nilieleza kidogo katika makala zangu zilizopita kwamba watangazaji hasa wa redio na runinga zilizosajiliwa katika miaka ya hivi karibuni ndizo zisizotilia mkazo mafunzo ya lugha kwa wafanyakazi wao ili kuwainua kitaaluma kwa kuwaandalia semina na warsha za kuboresha taaluma yao katika fani za uandishi na utangazaji.
Nitatoa mifano michache ya makosa yanayofanywa na watangazaji wa runinga na redio. Kwa mfano utawasikia watangazaji wakisema:
Message unazopeleka ni za nani?
I remember kwenye semina ya ndoa mambo yalikuwa safi.
Lakini a good office is well arranged
Hiyo infrastructure ni mbovu.
Lazima ufokasi kwenye future na maelezo mengine mengi.
Mifano hii michache inaonyesha jinsi tunavyoidhalilisha lugha yetu. Pamoja na hayo liko kundi jingine ambalo lina sauti kubwa katika jamii.
Kundi hili ni la wanasiasa na hasa wabunge ambao wanapojadili hoja bungeni au wanapowahutubia wananchi, jamii nzima ya Watanzania kukaa macho kufuatilia kinachozungumzwa.
Wako baadhi ya wanasiasa wanapozungumza hawako makini katika uchaguzi wa misamiati au istilahi za kutumia.
Kwa kuwa muda wa kuzungumza ni mfupi, kiwazo wanachokabiliana nacho ni uchaguzi wa maneno.
Ufahamu wa lugha mbili ambazo zimekubalika bungeni umewafanya wabunge wachanganye lugha.
Ninavyofahamu ni kuwa kama uliamua kutumia Kiswahili basi tumia Kiswahili moja kwa moja. Kama unataka kutumia Kiingereza basi tumia Kiingereza moja kwa moja ili wanaofahamu Kiingereza nao wafaidi.
Ila kuchanganya lugha hizi mbili kwa pamoja katika mazungumzo unawakosea haki baadhi ya wasikilizaji wako.
Swali la kujiuliza ni kwa nini wanasiasa na watangazaji wa siku hizi hawana umakini katika matumizi ya lugha fasaha na iliyo sanifu wanapowatangazia Watanzania na dunia kwa jumla?
Ijapokuwa sijafanya utafiti wa kina lakini kwa uzoefu wangu wa miaka mingi katika fani hii ya matumizi ya Kiswahili katika shule na vyuo, nimegundua kuwa vijana wengi wanataka kujifanya kuwa ni wasomi hata kama amefikia kidato cha nne au sita.
Ukweli ni kuwa kama una elimu ya sekondari na hata ya chuo kikuu bado huna haki ya kujigamba kuwa ni wewe ni msomi. Inashauriwa kuwa kujielimisha ni wajibu wetu sote kwani hatuko wakamilifu.
Sifa mojawapo ya kuwa msomi ni kuzungumza lugha inayoeleweka kwa jamii nzima ya Watanzania.
Nimewasema watangazaji katika vyombo vyetu vya habari pamoja na wanasiasa, lakini ingekuwa bora zaidi na kwa ajili ya manufaa ya umma kama Serikali ingekuwa na sera ya lugha inayotakiwa kufuatiliwa kwa makini.
Nafahamu kuwa Serikali imeunda chombo tangu mwaka 1976 cha kusimamia na kuratibu lugha ya Kiswahili Tanzania lakini hakina meno. Ina maana ya kuwa na sheria itakayowafanya viongozi, waandishi na watangazaji kuwajibishwa kama vile kupewa maonyo endapo watakapokiuka maadili ya lugha.
Nimewasema wanasiasa, waandishi na watangazaji pamoja na Serikali kila moja kutimiza wajibu wake. Hata hivyo, ieleweke kuwa hayupo mtu au chombo cha kunyooshewa kidole.
Wote tuna wajibu wa kuona kuwa tunaithamini lugha yetu na huo ndiyo uzalendo tunaoupigania.

stephenjmaina yahoo.com

 

MCHANGO WA KIINGEREZA KATIKA KUDUDUMIZA MAENDELEO YA ELIMU NCHINI

 Faraja Kristomus

Faraja Kristomus

Sehemu ya Pili
Katika makala yaliyopita tuliangalia jinsi silabasi yetu ya Kiingereza ya 2005 ilivyo na mambo mengi ambayo endapo yangezingatiwa kwa umakini katika ufundishaji huenda tusingekuwa na tatizo la wanafunzi wa darasa la saba kushindwa kujua Kiingereza wanapohitimu.
Pia tuliona jinsi wizara ya elimu ilivyotenga saa nyingi kwa mwaka kwa ajili ya kufundisha Kiingereza. Haya mambo mawili yangesaidia walau kuwa na wanafunzi wenye kiwango kikubwa cha kuweza kutumia au kuzungumza Kiingereza.
Leo tutazungumzia mbinu za ufundishaji wa lugha hii ya Kiingereza hapa nchini. Lakini kabla ya kupitia mbinu hizo, hebu tuangalie kinadharia jinsi lugha ya Kiingereza ilivyotawanyika duniani. Mtawanyiko huu uko katika ngazi tatu.
Ngazi ya kwanza ya mtawanyiko huo ni kule ambako Kiingereza ni lugha mama. Mfano ni Uingereza, Marekani, Kanada, New Zealand, na Australia. Katika nchi hizi Kiingereza kinafundishwa kama lugha ya kwanza, lugha mama, au lugha ya asili.
Ngazi ya pili ya myawanyiko wa Kiingereza ni kule ambako kinazungumzwa kama lugha ya pili. Hapa namaanisha kuwa watu wanakuwa na lugha zao za kwanza au lugha mama; ambazo mara nyingi ni lugha za makabila yao halafu wanapotoka nje ya makabila yao wanazungumza Kiingereza kama lugha ya taifa au lugha ya kuwaunganisha (lingua franca).
Kiingereza kwa ngazi hii ya pili kilisambazwa kwa njia ya ukoloni, hivyo kinachukuliwa kuwa lugha ya pili katika nchi zile ambazo mkoloni wao alikuwa ni Mwingereza. Mfano ni Kenya, Uganda, Malawi, Zimbabwe, Nigeria, India, Afrika ya Kusini, Ghana, Zambia nk.
Katika nchi hizi, Kiingereza kinapewa umuhimu zaidi kwasababu ni lugha pekee inayowaunganisha wananchi na hivyo ufundishaji wa Kiingereza unatiliwa maanani sana na wanafunzi wanakuwa na motisha ya kujifunza ili waweze kuwa na nafasi ya kwenda popote katika nchi yao na kuweza kuwasiliana.
Katika kundi hili imo Tanzania lakini kutokana na sera yetu ya lugha, Kiswahili kimechukua nafasi ya Kiingereza kama lugha ya kuwaunganisha watanzania na hivyo Kiingereza kwa wengi wetu ni kama lugha ya kigeni. Watanzania wengi wanajifunza lugha ya Kiingereza kama lugha ya tatu baada ya lugha za makabila na Kiswahili.
Ngazi ya tatu ya mtawanyiko wa Kiingereza duniani ni kule ambako Kiingereza kinafundishwa na kuzungumuzwa kama lugha ya kigeni. Katika kundi hili Kiingereza kinapewa umuhimu mkubwa kama lugha ya kimataifa lakini nchi zenyewe hazina uhusiano wa kikoloni na Uingereza. Nchi hizo ambako Kiingereza kinafundishwa kama lugha ya kigeni ni Japan, Ujerumani, Uchina, Korea, Brazil, Israel, Urusi, Ufaransa nk.
Kwa hiyo kwa kuangalia mtawanyiko huo wa Kiingereza duniani, huwezi kutegemea kuwa na mfumo mmoja wa kufundisha Kiingereza duniani kote.
Kwa upande wa Tanzania, sera yetu ya lugha inasema kuwa Kiingereza ni lugha rasmi na itatumika kufundishia kuanzia sekondari hadi vyuo vikuu. Hata hivyo inaonekana wanafunzi wengi wanapata shida sana kujieleza na kuitumia lugha hii wawapo darasani na nje ya darasa.
Hata hivyo bado tunaweza kuamua kukifundisha Kiingereza kwa ufasaha katika ngazi ya shule ya msingi na mwanafunzi anapojiunga sekondari akawa na uwezo wa kumudu masomo.
Mfumo wa ufundishaji Kiingereza nchini Tanzania ni ule wa Kimawasiliano (Communicative Language Teaching – CLT). Muhtasari wa Kiingereza wa mwaka 2005 na ambao unatumika mpaka sasa unaelekeza mwalimu atumie mbinu hii katika kufundisha Kiingereza.
Mbinu hii inatilia mkazo juu ya kuifundisha lugha kama nyenzo ya mawasiliano, na kuachana na mbinu ya kufundisha lugha kwa kusisitiza zaidi juu ya sarufi na msamiati. Mbinu hii inalenga kuwapa wanafunzi ujuzi wa kimawasiliano unaowawezesha kuwa na stadi mbalimbali za kuwasiliana kwa kutumia lugha.
Stadi ambazo mwanafunzi anatakiwa azipate kwa kupitia mbinu hii ni pamoja na kuwa na ujuzi wa lugha (uelewa na uwezo wa kujifunza matamshi, msamiati na sarufi); kujua matumizi ya lugha kulingana na mazingira; kuwa na stadi nne za umahiri wa lugha yaani kusikiliza, kuongea, kusoma na kuandika; na pia kujua matumizi sahihi ya lugha kwa kuendana na muktadha na nyanja tofauti.
Mbinu ya mawasiliano inamtaka mwalimu afundishe Kiingereza kwa Kiingereza. Kinacholengwa katika mbinu hii si usahihi wa lugha bali ufanisi wa mawasiliano. Wanafunzi wanasisitizwa wajifunze kuhusu masuala ya mawasiliano na madhumuni yake (kama vile uandishi wa barua za aina zote, mawasiliano uwanja wa ndege, mazungumzo hotelini nk.).
Msingi wa mfumo huu wa ufundishaji ni kwamba mwalimu anapaswa kutambua mahitaji ya wanafunzi, kukuza uwezo binafsi wa mwanafunzi kujifunza, kuwa mwezeshaji na siyo mdhibiti wa mchakato wa kujifunza, kumpa mwanafunzi hamasa ya kujifunza kwa kumwongoza kwa maneno na matendo. Pia mwalimu anapaswa kubuni njia au kazi mbalimbali zitakazomfanya mwanafunzi ajifunze zaidi.
Mpaka sasa inaonekana kuwa mbinu yetu ya kufundishia Kiingereza si kikwazo cha wanafunzi kujua Kiingereza. Katika makala ya wiki ijayo tutaangalia wapi kuna tatizo na jinsi ya kuweza kutatua tatizo hilo.